تراز لیزری بوش: نور سبز یا قرمز و چند خط واقعاً لازم دارید

دو سوال بیشترِ تصمیم را می‌سازد: پرتو سبز بردارم یا قرمز، و چند خط لازم دارم؟ بقیهٔ مشخصات تراز لیزری بوش در بیشتر مدل‌های این خانواده به هم نزدیک است. در ادامه این دو را با مشخصات مدل‌های موجود باز می‌کنیم و بعد سراغ چیزهایی می‌رویم که خریدارها دیر می‌فهمند: گیرنده، پایه، و معنی «± ۰٫۳ میلی‌متر بر متر» روی دیوار.

سبز یا قرمز؛ فرق واقعی کجاست

چرا خط سبز روشن‌تر دیده می‌شود

دیود مدل‌های سبز در محدودهٔ ۵۰۰ تا ۵۴۰ نانومتر کار می‌کند و مدل‌های قرمز در محدودهٔ ۶۳۰ تا ۶۵۰ نانومتر. چشم انسان در روشنایی روز بیشترین حساسیت را حوالی ۵۵۵ نانومتر دارد؛ درست وسط محدودهٔ سبز. نتیجه این است که با توان نوری برابر، خط سبز چند برابر روشن‌تر به چشم می‌آید.

ولی معجزه نمی‌کند؛ خط سبز هم زیر آفتاب مستقیم گم می‌شود. تفاوت جایی خودش را نشان می‌دهد که سالن نور روز دارد یا فاصله زیاد است.

بهایی که برای سبز می‌دهید

دیود سبز برق بیشتری می‌خواهد و این روی برچسب هم پیداست. GLL 5-50 X قرمز با دیود زیر ۱ میلی‌وات کار می‌کند و با چهار باتری قلمی تا ۲۴ ساعت روشن می‌ماند؛ GLL 3-15 X هم همین‌طور. در مقابل، دیود مدل‌های سبز زیر ۱۰ میلی‌وات است و GLL 20-22 G حداکثر ۸ ساعت با باتری لیتیومی و ۶ ساعت با باتری قلمی کار می‌کند.

اما یک نکته را کمتر جایی می‌گویند: این فاصله در ردهٔ ۳۶۰ درجه تقریباً از بین می‌رود. آنجا هم مدل قرمز و هم مدل سبز دیود زیر ۱۰ میلی‌وات دارند، چون ساختن سه صفحهٔ کامل خودش پرمصرف است. GLL 3-80 C قرمز در حالت سه‌خطه ۴ ساعت کار می‌کند و GLL 80-33 G سبز ۵ ساعت. پس اگر سراغ ۳۶۰ درجه می‌روید، انتخاب قرمز به‌خاطر باتری منطق ندارد.

هزینهٔ دوم خودِ دستگاه است؛ مدل سبز از هم‌ردهٔ قرمزش بالاتر تمام می‌شود. کار داخل ساختمان با نور روز و فاصلهٔ زیاد یعنی تراز لیزری نور سبز؛ شیفت طولانی در محیط کم‌نور یعنی مدل‌های پرتو قرمز.

چند خط واقعاً لازم دارید

دو خط چلیپایی

یک خط افقی و یک خط عمودی که همدیگر را قطع می‌کنند. برای نصب کابینت، قاب، رادیاتور و جعبهٔ پریز همین کافی است. مدل‌های این رده سبک‌اند: GCL 2-15 G با ۰٫۴۹ و GLL 20-22 G با ۰٫۵۶ کیلوگرم. بعضی‌شان مثل GCL 2-50 G دو نقطهٔ شاقول هم دارند، برای انتقال نقطه از کف به سقف.

سه یا پنج خط، بدون ۳۶۰ درجه

GLL 3-15 X سه خط و یک نقطهٔ شاقول می‌دهد و GLL 5-50 X پنج خط. هر دو بازهٔ ۱۵ متر دارند و دقت خط افقی‌شان ± ۰٫۲ میلی‌متر بر متر است، یعنی از مدل‌های ۳۶۰ درجهٔ بالادستی هم بهتر. محدودیتشان این است که خط دور اتاق نمی‌چرخد؛ برای هر دیوار باید دستگاه را بچرخانید و مرجع را دوباره پیدا کنید.

سه صفحهٔ ۳۶۰ درجه

اینجا یک خط افقی دور تا دور اتاق می‌چرخد و دو صفحهٔ عمودی هم عمود بر هم می‌ایستند. GLL 3-80 G، GLL 80-33 G، GLL 3-80 C و GLL 12V-100-33 CG از این دسته‌اند و بازهٔ کاری ۳۰ متر دارند. GLL 18V-120-33 CG با ۳۵ متر بالاتر می‌ایستد و در ۳ ثانیه تراز می‌شود، در حالی که بقیه ۴ ثانیه وقت می‌گیرند.

این رده برای کاشی‌کاری، سقف کاذب و هر کاری است که چهار دیوار باید هم‌زمان تراز شوند. اگر ماهی یکی دو نصب دارید، هزینه‌اش برنمی‌گردد؛ اگر روزانه کاشی و سقف کار می‌کنید، در وقت صرفه‌جویی‌شده جبران می‌شود. GPL 5 G هم دستهٔ جداگانه‌ای است: خط نمی‌اندازد و پنج نقطهٔ سبز می‌دهد، برای شاقول‌کاری ستون و انتقال نقطه بین کف و سقف.

کاری که می‌کنید	چه چیزی لازم دارید	نمونهٔ نزدیک از موجودی
نصب کابینت، قاب، پریز، رادیاتور	۲ خط چلیپایی، بازهٔ ۱۰ تا ۲۰ متر	GCL 2-15 G، GLL 20-22 G
کار دقیق روی خط افقی در یک اتاق	۳ یا ۵ خط، دقت ± ۰٫۲ میلی‌متر بر متر	GLL 3-15 X، GLL 5-50 X
کاشی‌کاری، سقف کاذب	۳ صفحهٔ ۳۶۰ درجه، بازهٔ ۳۰ متر	GLL 3-80 G، GLL 80-33 G
محوطهٔ باز، فاصلهٔ بیش از ۳۰ متر	۳۶۰ درجه به‌علاوهٔ گیرنده	GLL 18V-120-33 CG
شاقول ستون، انتقال نقطه بین کف و سقف	لیزر نقطه‌ای	GPL 5 G

خودتراز چیست و بیرون از بازه‌اش چه می‌شود

داخل دستگاه یک آونگ آویزان است که با جاذبه خودش را عمود می‌کند و لیزر روی همان سوار است. بازهٔ خودتراز در بیشتر مدل‌های این خانواده ± ۴ درجه است و در GLL 5-50 X و GLL 3-15 X برابر ± ۳ درجه. زمان ترازشدن حدود ۴ ثانیه است.

اگر سطح زیر دستگاه بیش از این شیب داشته باشد، آونگ به انتهای مسیرش می‌خورد و جبران نمی‌کند. دستگاه هشدار می‌دهد، معمولاً با چشمک‌زدن خط، ولی خط همچنان روی دیوار دیده می‌شود؛ اگر به هشدار توجه نکنید، یک خط کج را مبنای کل کار می‌گیرید.

هنگام جابه‌جایی هم قفل آونگ را ببندید؛ آونگ آزاد در جعبه‌ابزار به ضربه حساس است و یک ضربه دقت دستگاه را به هم می‌ریزد.

برد داخل ساختمان، برد بیرون با گیرنده

عددی که به‌عنوان «بازهٔ کاری» نوشته می‌شود، برد داخل ساختمان و در نور معمولی است: ۱۰ متر برای GLL 2-20 G، ۱۵ متر برای ردهٔ GCL و مدل‌های X، ۲۰ متر برای GLL 20-22 G و ۳۰ متر برای مدل‌های ۳۶۰ درجه. بیرون از ساختمان و زیر آفتاب این عدد بی‌معنی می‌شود؛ چشم شما خط را نمی‌بیند، هرچه هم سبز باشد.

راه‌حل، گیرندهٔ لیزر است. گیرنده پالس لیزر را الکترونیکی تشخیص می‌دهد و با صدا و نمایشگر می‌گوید روی خط هستید یا نه. با گیرنده، GLL 3-80 G و GLL 3-80 C تا ۱۲۰ متر کار می‌کنند، GLL 18V-120-33 CG تا شعاع ۱۲۰ متر، GLL 12V-100-33 CG تا ۱۰۰ متر و GLL 80-33 G تا ۸۰ متر. گیرندهٔ سازگار هم فرق می‌کند؛ GLL 3-80 C با LR 6 و LR 7 کار می‌کند و GLL 12V-100-33 CG فقط با LR 7.

اما همهٔ مدل‌ها با گیرنده جلو نمی‌روند. برد GLL 5-50 X و GLL 3-15 X با گیرنده همان ۱۵ متر است؛ گیرنده برای این دو چیزی اضافه نمی‌کند.

درجهٔ حفاظت بدنه هم به همین بحث وصل است. GLL 80-33 G، GLL 20-22 G، GLL 18V-120-33 CG و GPL 5 G بدنهٔ IP۶۵ دارند؛ GLL 3-80 C و GCL 2-15 G با IP۵۴ بیشتر برای کار داخلی‌اند.

پایه، سه‌پایه و صفحهٔ هدف

یک تراز لیزری بدون پایه، نصف دستگاه است. ارتفاع خط را با سه‌پایه تنظیم می‌کنید، نه با آجر زیر دستگاه. تقریباً همهٔ مدل‌های این خانواده رزوهٔ ۱/۴ و ۵/۸ اینچ دارند، پس روی سه‌پایهٔ عکاسی، سه‌پایهٔ ساختمانی و میلهٔ تلسکوپی سوار می‌شوند.

پایهٔ دیواری یا نگهدارندهٔ مغناطیسی کار دیگری می‌کند: دستگاه را روی سازهٔ فلزی یا پروفیل سقف کاذب نگه می‌دارد تا کف آزاد بماند، و برای سقف کاذب بیشتر از سه‌پایه به کار می‌آید. گزینه‌ها در سه‌پایه و پایهٔ تراز لیزری است.

صفحهٔ هدف هم دست‌کم گرفته می‌شود: صفحه‌ای بازتابنده که خط را پررنگ‌تر نشان می‌دهد و علامت‌گذاری دقیق را در فاصلهٔ زیاد یا روی دیوار تیره ممکن می‌کند. نمونه‌ها در صفحهٔ هدف لیزر هست.

«± ۰٫۳ میلی‌متر بر متر» روی دیوار یعنی چه

این عدد خطای مجاز به‌ازای هر متر فاصله است و با فاصله جمع می‌شود. در ۱۰ متر یعنی ۳ میلی‌متر و در یک اتاق ۴ متری حدود ۱٫۲ میلی‌متر. برای کاشی و کابینت این حاشیه قابل قبول است.

دو نتیجهٔ عملی دارد. اول اینکه برای کار ظریف دستگاه را نزدیک‌تر بگذارید؛ نصف‌کردن فاصله خطا را نصف می‌کند. دوم اینکه دقت نقطهٔ شاقول ضعیف‌تر از دقت خط است — در GLL 3-15 X خط ± ۰٫۲ و نقطهٔ شاقول ± ۰٫۷ میلی‌متر بر متر است، یعنی روی سقف سه‌متری حدود ۲ میلی‌متر.

دقت را هم می‌شود بدون ابزار خاص چک کرد: خط را جلوی دیوار علامت بزنید، دستگاه را ۱۸۰ درجه بچرخانید و دوباره علامت بزنید. اگر دو علامت بیشتر از حاشیهٔ مجازِ همان فاصله از هم دور بودند، دستگاه کالیبراسیون می‌خواهد.

تراز لیزری بوش اصل را چطور بشناسیم

تقلبی‌ها در این دسته معمولاً یک بدنهٔ مشابه با ماژول لیزر ارزان‌اند و از روی مشخصات لو می‌روند:

• کد مدل روی بدنه و جعبه باید یکی باشد. حروف ابتدای مدل معنی مشخص دارند؛ GLL، GCL و GPL سه چیز متفاوت‌اند و حرف G انتهای مدل به پرتو سبز اشاره می‌کند.
• کلاس لیزر و مشخصات دیود. روی نمونهٔ اصل، کلاس لیزر ۲ به‌علاوهٔ محدودهٔ طول موج و توان دیود روی برچسب نوشته شده. برچسبی که فقط «Laser» دارد و عددی نمی‌دهد، علامت بدی است.
• گیرندهٔ سازگار و درجهٔ IP. نمونهٔ اصل مشخص می‌کند با کدام گیرنده کار می‌کند و بدنه‌اش چه درجهٔ حفاظتی دارد؛ این دو تقریباً همیشه در تقلبی جا می‌افتد.

ساختار کد مدل‌ها را در راهنمای حروف کد مدل بوش و نشانه‌های بسته‌بندی و برچسب را در تشخیص بوش اصل از تقلبی توضیح داده‌ایم.

جمع‌بندی

اگر کارتان نصب داخل ساختمان است و روزانه با دستگاه سروکار ندارید، یک مدل دو یا سه خطه با پرتو سبز بیشترین ارزش را می‌دهد. اگر کاشی و سقف کاذب کار می‌کنید، ۳۶۰ درجه ابزار کار است نه تجملات. و اگر پایتان به محوطه باز می‌شود، از اول سراغ مدلی بروید که با گیرنده جلو می‌رود. مقایسهٔ کامل مدل‌ها با مشخصات هرکدام در صفحهٔ تراز لیزری است.