علف زن برقی و شمشاد زن؛ فرق، راهنمای خرید و نگهداری

علف زن برقی برای جاهایی است که چمن‌زن به آن‌ها نمی‌رسد: کنار دیوار، دور تنهٔ درخت، پای نرده و لبهٔ باغچه؛ با نخ نایلونی که می‌چرخد علف را می‌زند. شمشاد زن کار دیگری می‌کند: با دو تیغهٔ دندانه‌دار که روی هم رفت‌وبرگشت دارند، شاخه‌های نازک پرچین و بوته را صاف و فرم‌دار می‌برد. اگر حیاطتان چمن و حاشیه دارد اول علف‌زن لازم دارید، اگر پرچین یا ردیف شمشاد دارید شمشادزن؛ و اگر هر دو، هر کدام کار خودش را می‌کند و جای دیگری را نمی‌گیرد.

علف زن و شمشاد زن چه فرقی دارند؟

این دو ابزار را چون هر دو «باغبانی برقی» هستند زیاد با هم اشتباه می‌گیرند، اما سازوکار برششان کاملاً جداست و همین تعیین می‌کند کدام به کار شما می‌آید.

علف زن: برش با ضربه

سرِ علف‌زن یک قرقره است که نخ نایلونی از آن بیرون زده. موتور قرقره را با دور بالا می‌چرخاند و نخ با ضربه، ساقهٔ علف را قطع می‌کند. چون نخ نرم است، اگر به سنگ، جدول یا تنهٔ درخت بخورد خودش ساییده و کوتاه می‌شود ولی به دستگاه آسیب جدی نمی‌رسد؛ برای همین است که علف‌زن را برای کار کنار مانع‌ها می‌سازند. بعضی مدل‌ها مثل علف زن برقی بوش AFS 23-37 علاوه بر نخ، تیغهٔ فلزی هم می‌گیرند تا علف هرز سفت و ساقهٔ خشک را هم بزنند.

شمشاد زن: برش قیچی‌وار

شمشادزن دو تیغهٔ بلند دندانه‌دار دارد که در خلاف جهت هم رفت‌وبرگشت می‌کنند؛ شاخه بین دندانه‌ها می‌افتد و مثل قیچی بریده می‌شود. نتیجه یک سطح صاف است، همان چیزی که پرچین و شمشاد برای فرم گرفتن لازم دارد. اما این ابزار برای علف روی زمین ساخته نشده: تیغه‌اش به خاک و سنگ می‌خورد و کند می‌شود، و علف نرم هم بیشتر خم می‌شود تا بریده شود.

قیچی شارژی بوته: ابزار سوم

بین این دو، یک ابزار کوچک‌تر هم هست: قیچی شارژی بوته و چمن. قیچی شارژی بوش ISIO طبق صفحهٔ رسمی بوش تیغهٔ بوتهٔ ۱۲ سانتی‌متری و فاصلهٔ دندانهٔ ۸ میلی‌متر دارد و وزنش ۵۵۰ گرم است. با یک دست کار می‌کند و برای فرم‌دادن بوته‌های کوچک، گلدان‌های بزرگ و مرتب‌کردن لبهٔ چمن کنار باغچه مناسب است، نه پرچین بلند.

راهنمای خرید علف زن برقی

در مشخصات علف‌زن چند عدد می‌بینید، ولی سه تا از همه مهم‌ترند: قطر دایرهٔ برش، نوع تغذیهٔ نخ و اینکه دستگاه فقط نخ دارد یا تیغه هم می‌گیرد.

قطر دایرهٔ برش

قطر دایرهٔ برش یعنی نخ در هر چرخش چه پهنایی را می‌زند. عدد بزرگ‌تر یعنی هر عبور، نوار پهن‌تری از علف را کوتاه می‌کند و کار زودتر تمام می‌شود؛ عدد کوچک‌تر یعنی دستگاه سبک‌تر و کنترلش در گوشه‌های تنگ ساده‌تر است. علف زن بوش ART 24 قطر برش ۲۴ سانتی‌متر دارد و علف زن Easy Grass Cut 26 قطر ۲۶ سانتی‌متر؛ هر دو برای حاشیهٔ چمن خانگی اندازه‌اند. AFS 23-37 با نخ ۳۷ سانتی‌متر و با تیغه ۲۳ سانتی‌متر را می‌زند؛ با تیغه نوار باریک‌تری را می‌زنید، در عوض ساقهٔ سفت و خشک را هم می‌بُرد.

تغذیهٔ نخ: دستی یا نیمه‌اتوماتیک

نخ مصرفی است و با هر برخورد به لبهٔ جدول کوتاه‌تر می‌شود. در سیستم دستی باید دستگاه را خاموش کنید و نخ را با دست بیرون بکشید. در سیستم نیمه‌اتوماتیک این کار بدون باز کردن قرقره انجام می‌شود؛ بوش در صفحهٔ رسمی EasyGrassCut 26 نوشته که قرقره با هر بار رها کردن ماشه، نخ را جلو می‌دهد. ART 24 هم سیستم نخ نیمه‌اتوماتیک دارد. برای کسی که ماهی چند بار حاشیه می‌زند، همین جزئیات است که کار را بی‌وقفه نگه می‌دارد.

قطر نخ و جنس علف

نخ نازک برای چمن و علف نرم است و نخ ضخیم برای علف هرز ساقه‌دار. قرقرهٔ ART 24 نخ ۱٫۶ میلی‌متری به طول ۶ متر دارد و قرقرهٔ EasyGrassCut 26 طبق صفحهٔ رسمی نخ ۱٫۶ میلی‌متر به طول ۴ متر. در مقابل، AFS 23-37 با نخ ۳٫۵ میلی‌متری کار می‌کند و تیغهٔ آن ۲ میلی‌متر ضخامت دارد؛ این دستگاه برای زمینی است که علفش تا زانو بالا آمده و ساقه‌های خشک دارد. یک قاعدهٔ ساده: قطر نخ را از دفترچهٔ دستگاه بخوانید و بالاتر از آن نروید، چون نخ کلفت‌تر موتور را بیش از حد زیر بار می‌برد.

دور موتور، دسته و ارتفاع

دور بالاتر یعنی ضربهٔ نخ تیزتر و برش تمیزتر روی علف نرم. EasyGrassCut 26 با ۱۲۵۰۰ دور در دقیقه و ART 24 با ۱۲۰۰۰ دور در دقیقه کار می‌کنند. اما برای کاربر خانگی چیزی که بعد از نیم ساعت کار حس می‌شود ارگونومی است: میلهٔ تلسکوپی ART 24 از ۸۰ تا ۱۱۵ سانتی‌متر تنظیم می‌شود و سرش می‌چرخد تا لبهٔ پیاده‌رو را عمودی بزنید. اگر قدبلند هستید یا چند نفر در خانه از دستگاه استفاده می‌کنند، دستهٔ قابل‌تنظیم مهم‌تر از چند صد دور اضافه است.

راهنمای خرید شمشاد زن

در شمشادزن، توان موتور عدد اصلی نیست. دو عدد هست که محدودهٔ کار را تعیین می‌کند: طول تیغه و دهانهٔ دندانه.

طول تیغه

تیغهٔ بلند در هر حرکت سطح بیشتری از پرچین را می‌گیرد و خط برش صاف‌تر درمی‌آید، اما دستگاه سنگین‌تر و نوکش در کار بالای سر پرنوسان‌تر می‌شود. تیغهٔ کوتاه برای گوشه‌ها، دور پنجره و فرم‌های گرد دقیق‌تر است. شمشادزن بوش UniversalHedgeCut 60 تیغهٔ ۶۰ سانتی‌متری دارد که برای پرچین متوسط و بلند اندازه است؛ برای بوته‌های کوچک‌تر و کار سبک‌تر، مدل‌هایی با تیغهٔ کوتاه‌تر مثل شمشادزن UniversalHedgeCut 45 دست را کمتر خسته می‌کنند.

دهانهٔ دندانه

دهانهٔ دندانه یعنی کلفت‌ترین شاخه‌ای که بین دو دندانه جا می‌شود. شاخهٔ کلفت‌تر از آن بریده نمی‌شود، فقط بین تیغه‌ها گیر می‌کند. UniversalHedgeCut 60 دهانهٔ ۳۰ میلی‌متری دارد؛ برای مقایسه، بوش دهانهٔ EasyHedgeCut 55 را در صفحهٔ رسمی‌اش ۱۶ میلی‌متر اعلام کرده. پس اگر پرچینتان چند سال هرس نشده و شاخه‌های چوبی کلفت دارد، دهانهٔ بزرگ‌تر واقعاً فرق می‌کند. برای شاخه‌های کلفت‌تر از دهانهٔ تیغه هم سراغ قیچی باغبانی یا ارهٔ هرس بروید و دستگاه را مجبور نکنید.

کلاچ و محافظ‌ها

وقتی شاخهٔ کلفت تیغه را قفل می‌کند، فشار مستقیم به گیربکس برمی‌گردد. UniversalHedgeCut 60 یک کلاچ لغزشی با گشتاور ۶۰ نیوتن‌متر دارد که در این لحظه سُر می‌خورد و جلوی آسیب به موتور را می‌گیرد. محافظ دست شفاف و محافظ نوک تیغه هم دو قطعه‌ای هستند که در کار کنار دیوار و نزدیک زمین ارزششان معلوم می‌شود.

برقی یا شارژی؟

علف‌زن‌ها و شمشادزن‌های فروشگاه بیشتر برقی‌اند و ISIO شارژی است. برقی یعنی توان ثابت و بی‌انتظار برای شارژ، در عوض شعاع کارتان را طول کابل رابط تعیین می‌کند. پیش از خرید، فاصلهٔ پریز تا دورترین گوشهٔ حیاط را با متر اندازه بگیرید و یک سیم رابط مخصوص فضای باز با ضخامت متناسب کنار بگذارید. UniversalHedgeCut 60 با کابل ۱۰ متری عرضه می‌شود و برای باغ بزرگ‌تر رابط لازم دارد.

شارژی یعنی آزادی حرکت و نبودن سیمی که لای شاخه‌ها گیر کند، اما زمان کار محدود است. ISIO با باتری ۳٫۶ ولت و ظرفیت ۱٫۵ آمپرساعت طبق صفحهٔ رسمی بوش تا ۵۰ دقیقه کار می‌کند و شارژ کاملش ۳٫۵ ساعت طول می‌کشد؛ برای مرتب‌کردن چند بوته کافی است، برای یک ردیف بلند شمشاد نه. مقایسهٔ کامل‌تر این دو گروه را در مقالهٔ ابزار شارژی یا برقی نوشته‌ایم.

جدول مقایسهٔ علف زن و شمشاد زن‌های فروشگاه

مدل	نوع	عدد اصلی برش	مناسب برای
ART 24	علف‌زن برقی	قطر برش ۲۴ سانتی‌متر، نخ ۱٫۶ میلی‌متر	حاشیهٔ چمن، دور درخت، لبهٔ پیاده‌رو
EasyGrassCut 26	علف‌زن برقی	قطر برش ۲۶ سانتی‌متر	حیاط کوچک و علف نرم
AFS 23-37	علف‌زن با نخ و تیغه	۳۷ سانتی‌متر با نخ، ۲۳ سانتی‌متر با تیغه	علف بلند، علف هرز سفت، باغ
UniversalHedgeCut 60	شمشادزن برقی	تیغهٔ ۶۰ سانتی‌متر، دهانهٔ ۳۰ میلی‌متر	پرچین متوسط و بلند، شاخهٔ چوبی
ISIO	قیچی شارژی بوته	تیغهٔ ۱۲ سانتی‌متر، دندانهٔ ۸ میلی‌متر	بوتهٔ کوچک و لبهٔ چمن

کار ایمن با علف زن و شمشاد زن

• اول زمین را بگردید: سنگ‌ریزه، سیم و تکه‌فلز را پیش از علف‌زنی جمع کنید؛ نخ آن‌ها را با سرعت پرتاب می‌کند. داخل پرچین هم دنبال مفتول داربست بگردید که تیغهٔ شمشادزن را می‌شکند.
• عینک، کفش بسته و شلوار بلند: علف‌زن خاک و سنگ‌ریزه را به سمت پا و صورت می‌زند. فاصلهٔ بچه‌ها و حیوان خانگی را از محدودهٔ کار حفظ کنید.
• کابل همیشه پشت سر: در شمشادزن برقی کابل را روی شانه بیندازید و از پشت دنبال خود بکشید؛ بریدگی کابل معمولاً وقتی پیش می‌آید که تیغه به سیم خود دستگاه می‌رسد.
• شمشادزن را با دو دست بگیرید و بالاتر از شانه کار نکنید؛ برای پرچین بلند از سکوی محکم استفاده کنید، نه نردبان لق.
• پیش از باز کردن قرقره یا تمیز کردن تیغه دوشاخه را بکشید یا باتری را دربیاورید.
• در علف خیس و زیر باران با ابزار برقی کار نکنید.

نگهداری نخ و تیغه

نخ علف‌زن: وقتی نخ تمام شد، قرقرهٔ آماده یا نخ هم‌قطر با مشخصات دستگاه بگذارید و جهت پیچش روی بدنهٔ قرقره را رعایت کنید؛ نخ برعکس پیچیده‌شده جلو نمی‌آید. نخ نایلونی در آفتاب و هوای خشک ترد می‌شود؛ نخ یدک را دور از نور نگه دارید. نخ علف زن بوش و بقیهٔ قطعات مصرفی در دستهٔ لوازم یدکی باغبانی هستند؛ پیش از سفارش، قطر نخ را با دفترچهٔ دستگاهتان تطبیق دهید.

تیغهٔ شمشادزن: بعد از هر نوبت کار، شیره و برگ خشک‌شده را با برس از بین دندانه‌ها پاک کنید و یک لایهٔ نازک روغن روی تیغه بزنید؛ شیرهٔ خشک‌شده حرکت تیغه را سنگین می‌کند و موتور را داغ‌تر. همیشه غلاف تیغه را بعد از کار ببندید. برگ و خرده‌شاخهٔ بعد از هرس را هم می‌توانید با یک بلوور یا دمنده برگ از سنگ‌فرش جمع کنید.

کدام را بخرم؟

• حیاط کوچک با چند متر حاشیهٔ چمن: EasyGrassCut 26 سبک است و برای علف نرم کافی است.
• حاشیهٔ چمن و لبهٔ پیاده‌رو، با کاربرانی با قدهای مختلف: ART 24 با میلهٔ تلسکوپی و سر چرخان؛ مدل‌های دیگر را در دستهٔ علف زن برقی کنار هم ببینید.
• باغ، زمین رهاشده و علف هرز سفت: AFS 23-37 که هم نخ می‌گیرد و هم تیغه.
• پرچین و شمشاد متوسط تا بلند: UniversalHedgeCut 60 با دهانهٔ ۳۰ میلی‌متر و کلاچ لغزشی.
• شمشاد کوتاه و هرس دوره‌ای سبک: مدل‌های کوچک‌تر مثل شمشادزن برقی Easy Hedge Cut؛ مدل‌های دیگر را در دستهٔ شمشاد زن ببینید.
• بوتهٔ کوچک، گلدان و لبهٔ باغچه: قیچی شارژی ISIO.

اگر سطح چمنتان بزرگ است، علف‌زن جای ماشین چمن‌زنی را نمی‌گیرد؛ برای آن سراغ چمن زن بروید و علف‌زن را برای حاشیه نگه دارید. بقیهٔ ابزارها هم در دستهٔ ابزار باغبانی هستند.

سوالات متداول

بهترین علف زن برقی برای حیاط خانه کدام است؟

برای حیاط خانگی با چمن و علف نرم، یک علف‌زن سبک با قطر برش حدود ۲۴ تا ۲۶ سانتی‌متر کافی است، مثل ART 24 یا EasyGrassCut 26. اگر علف بلند و هرز دارید، مدلی بخرید که تیغهٔ فلزی هم بگیرد.

می‌شود با علف زن شمشاد را هرس کرد؟

نه. نخ علف‌زن شاخهٔ چوبی را له می‌کند و سطح صافی نمی‌دهد. برای شمشاد و پرچین شمشادزن یا قیچی بوته لازم است.

شمشاد زن شارژی بهتر است یا برقی؟

برای چند بوتهٔ کوچک، شارژی راحت‌تر است چون سیم ندارد. برای پرچین بلند و کار طولانی، شمشادزن برقی توان ثابت دارد و منتظر شارژ نمی‌مانید.

نخ علف زن را چطور عوض کنم؟

دوشاخه را بکشید، درپوش قرقره را باز کنید و قرقرهٔ آماده یا نخ هم‌قطر را با رعایت جهت پیچش جا بزنید. سر نخ را از سوراخ‌های بدنه رد کنید و درپوش را ببندید.

شمشاد زن شاخه تا چه قطری را می‌برد؟

به دهانهٔ دندانه بستگی دارد که در مشخصات دستگاه آمده؛ مثلاً در UniversalHedgeCut 60 این عدد ۳۰ میلی‌متر است. شاخهٔ کلفت‌تر را با اره یا قیچی هرس ببرید.

خلاصه اینکه علف‌زن برای زمین و حاشیه است و شمشادزن برای پرچین و شمشاد. اول ببینید بیشتر وقتتان در باغ صرف کدام می‌شود، بعد سراغ عدد اصلی همان ابزار بروید: قطر برش برای علف‌زن، طول تیغه و دهانهٔ دندانه برای شمشادزن.