انواع تیغ اره عمود بر: راهنمای خواندن کد و انتخاب تیغه برای چوب و فلز

انواع تیغ اره عمود بر را چهار چیز از هم جدا می‌کند: دنباله (T یا U) که تعیین می‌کند تیغه اصلاً روی دستگاه شما می‌نشیند یا نه، جنس (فولاد پرکربن برای چوب، فولاد تندبر برای فلز، بای‌متال برای لوله و پروفیل)، دندانه که بین برش سریع و برش تمیز انتخاب می‌کند، و طول که حداکثر ضخامت کار را می‌گوید. کد روی تیغه‌های بوش، مثل T101 BR یا T344D، همین اطلاعات را خلاصه می‌کند؛ اگر بدانید کجای مشخصات را نگاه کنید، دیگر لازم نیست تیغه را با آزمون و خطا انتخاب کنید.

دنبالهٔ T یا U؛ اول ببینید تیغه روی دستگاه می‌نشیند

حرف اول کد تیغه‌های بوش، شکل دنباله را نشان می‌دهد؛ همان قسمتی که داخل گیرهٔ اره می‌رود. دنبالهٔ T دو زائدهٔ کوچک در بالا دارد و در گیرهٔ بی‌آچار قفل می‌شود؛ دنبالهٔ U سر خم‌شده دارد و در دستگاه‌های قدیمی‌تر با پیچ بسته می‌شد. بوش روی صفحهٔ رسمی هر شش تیغه‌ای که اینجا مقایسه کرده‌ایم نوشته است «سازگار با همهٔ اره‌های عمودبر با دنبالهٔ T» و اره‌های امروزی بوش هم تیغه را با سیستم SDS بی‌ابزار می‌گیرند: اهرم را می‌کشید، تیغهٔ قبلی بیرون می‌آید و تیغهٔ تازه با یک کلیک جا می‌افتد.

بوش در راهنمای سری خانگی‌اش می‌گوید تیغه‌های قدیمی U هم در سیستم فعلی همان اره‌ها قابل استفاده‌اند، اما این را به همهٔ برندها تعمیم ندهید. اگر ارهٔ قدیمی با گیرهٔ پیچی دارید، پیش از خرید دفترچه یا خود گیره را ببینید. تیغهٔ اشتباه را به‌زور در گیره جا نزنید؛ تیغه‌ای که تا ته ننشسته باشد، در برش کج می‌رود.

کد تیغ اره عمود بر بوش را چطور بخوانیم

عدد و حروف بعد از T در کد تیغه‌های بوش ثابت است، ولی بوش در صفحه‌های محصولش جدول رمزگشایی حرف‌به‌حرف منتشر نمی‌کند؛ به همین دلیل اینجا معنای تک‌تک حروف را حدس نمی‌زنیم. راه مطمئن‌تر این است که کد را کنار نام انگلیسی تیغه بخوانید، چون بوش کاربرد را در خود نام نوشته است:

• T101 BR با نام Clean for Wood؛ یعنی برش تمیز در چوب.
• T344D با نام Speed for Wood؛ یعنی برش سریع در چوب.
• T118A با نام Basic for Metal؛ برش مستقیم ورق فلزی.
• T127D با نام PRO Alu و T227D با نام PRO Alu curve؛ هر دو برای آلومینیوم، دومی برای برش منحنی.
• T321AF با نام PRO Metal Pipes and Profiles؛ برای لوله و پروفیل فلزی.

منطق نام‌گذاری خود دستگاه‌ها، از GST برای اره عمودبر تا GSA برای افقی‌بر، را در مقالهٔ معنی حروف مدل ابزار بوش توضیح داده‌ایم؛ کد تیغه داستان جداگانه‌ای است و باید همراه مشخصات فنی خوانده شود.

رنگ تیغه؛ سریع‌ترین نشانه در قفسه

بوش تیغه‌های اره عمودبرش را بر اساس کاربرد رنگ می‌کند: خاکستری برای چوب، آبی برای فلز و قرمز برای پلاستیک. اگر چند تیغه بی‌جعبه در کشوی کارگاه دارید، اولین تفکیک را با همین رنگ انجام دهید و بعد کد را بخوانید.

جنس تیغه: HCS، HSS و بای‌متال

جنس تیغه تعیین می‌کند با چه ماده‌ای درگیر شود. سه جنسی که در تیغه‌های تیغ اره عمود بر جهان‌بان می‌بینید این‌هاست:

• HCS (فولاد پرکربن): نرم‌تر و انعطاف‌پذیرتر است و بوش آن را برای چوب نرم و مواد چوبی غیرساینده توصیه می‌کند. T101 BR و T344D از این جنس‌اند. روی فلز با آن کار نکنید؛ دندانه‌ها زود کند می‌شوند.
• HSS (فولاد تندبر): سخت‌شده و مقاوم در برابر حرارت، برای فلز. T118A برای ورق فولادی و T127D و T227D برای آلومینیوم از HSS ساخته شده‌اند.
• بای‌متال (BIM): نوار دندانهٔ سخت که به بدنهٔ انعطاف‌پذیر جوش داده شده؛ دندانه برای فلز سخت است و بدنه زیر فشار نمی‌شکند. T321AF که بلندترین تیغهٔ فلزی این فهرست است بای‌متال است و دلیلش روشن است: تیغهٔ بلند و ترد در برش لوله به‌راحتی می‌شکند.

دندانه: سرعت برش در برابر تمیزی برش

قاعدهٔ بوش ساده است: دندانهٔ درشت و کم‌تعداد، برش خشن ولی سریع می‌دهد و بیشتر برای چوب نرم است؛ دندانهٔ ریز و پرتعداد، برش تمیز. و هرچه ماده سخت‌تر باشد، دندانه باید ریزتر باشد. عدد این قاعده را در مشخصات «فاصلهٔ دندانه» می‌بینید.

فاصلهٔ دندانه را با ضخامت کار بسنجید

در T344D فاصلهٔ دندانه ۴ میلی‌متر است و بوش آن را برای چوب ۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر توصیه می‌کند. T101 BR با ۲٫۵ میلی‌متر برای چوب ۳ تا ۳۰ میلی‌متر است. در فلز عددها کوچک می‌شوند: T118A با فاصلهٔ ۱٫۱ تا ۱٫۵ میلی‌متر ورق ۱ تا ۳ میلی‌متری را می‌برد و T321AF با ۱٫۲ میلی‌متر (۲۱ دندانه در اینچ) برای جدار لوله و پروفیل ۱ تا ۳ میلی‌متر است. یک تجربهٔ کارگاهی: اگر روی ورق نازک دست‌کم سه دندانه هم‌زمان با لبهٔ کار درگیر نباشد، تیغه به‌جای بریدن، ورق را می‌لرزاند و دندانه می‌شکند. برای همین تیغهٔ درشت چوب روی ورق فلزی جواب نمی‌دهد.

طرح دندانه: جناغی، سنگ‌خورده یا موجی

در مشخصات بوش «طرح دندانه» هم آمده و همین است که برش سریع را از برش تمیز جدا می‌کند. دندانه‌های جناغی (side set) یکی‌درمیان به چپ و راست خم شده‌اند، شیار پهن‌تری باز می‌کنند و براده را سریع بیرون می‌ریزند؛ T344D با دندانهٔ جناغی سنگ‌خورده برای برش سریع ساخته شده و T127D و T227D هم دندانهٔ جناغی فرزکاری‌شده دارند. در T101 BR دندانه‌ها دقیق سنگ‌خورده و بدنه مخروطی است که لبهٔ تمیزتری می‌دهد. دندانهٔ موجی (wavy set) در T118A و T321AF برای فلز است؛ دندانه‌های ریز را نمی‌شود تک‌تک به چپ و راست خم کرد، پس ردیف دندانه موج‌دار می‌شود تا شیار کمی پهن‌تر از بدنه باز شود و تیغه در شیار گیر نکند.

دندانهٔ معکوس و پریدگی سطح رویی

تیغهٔ اره عمودبر در حرکت رو به بالا می‌بُرد؛ برای همین الیاف سطح رویی قطعه کنده می‌شود و روکش ملامینه یا لمینت درست روی همان سطح نمایان لب‌پَر می‌شود. T101 BR دندانهٔ معکوس دارد و بوش صریحاً می‌گوید سطح رویی را بدون پارگی می‌بُرد. اگر این تیغه را ندارید، دو راه قدیمی هم کار می‌کند: نوار چسب کاغذی روی خط برش، یا برش از پشت کار تا سطح دیده‌شده پایین بماند. یک نکته هم دربارهٔ حرکت مداری دستگاه: برای برش تمیز آن را کم کنید یا ببندید؛ مداری برای برش سریع چوب است.

طول تیغه و عمق برش

بوش توصیه می‌کند طول تیغه دست‌کم ۲۵ میلی‌متر بیشتر از ضخامت قطعه باشد، اما نه خیلی بلندتر، چون تیغهٔ کوتاه‌تر راحت‌تر کنترل می‌شود و کمتر خم می‌شود. طول کل تیغه‌های این فهرست از ۹۲ میلی‌متر در T118A شروع می‌شود، در T101 BR و T127D و T227D به ۱۰۰ میلی‌متر می‌رسد، T321AF ۱۳۲ میلی‌متر است و T344D با ۱۵۲ میلی‌متر بلندترین است.

طول تیغه به‌تنهایی کافی نیست؛ ظرفیت دستگاه هم سقف دارد. GST 700 بوش تا ۷۰ میلی‌متر چوب را می‌بُرد و ماکیتا 4351FCT با کورس ۲۶ میلی‌متری تا ۱۳۵ میلی‌متر. یعنی T344D روی GST 700 هم کار می‌کند، اما تا ضخامت ۱۰۰ میلی‌متری که تیغه اجازه می‌دهد نمی‌رسد. در برش ضخیم، تیغهٔ بلند با دستگاه کم‌توان و فشار زیاد دست، بیش از هر چیز برش را از گونیا خارج می‌کند؛ پس دستگاه را هل ندهید و بگذارید تیغه پیش برود.

برش مستقیم یا برش منحنی

عرض تیغه همان قدر مهم است که دندانه. بوش می‌گوید هرچه قوس تنگ‌تر باشد تیغه باید باریک‌تر باشد و برای خط صاف، تیغهٔ پهن بهتر است؛ کار ضخیم‌تر هم تیغهٔ پهن‌تر می‌خواهد. تیغهٔ پهن روی قوس تنگ گیر می‌کند و پشتش داغ می‌شود، و تیغهٔ باریک روی خط صاف راحت از مسیر منحرف می‌شود.

بوش این تفاوت را در نام تیغه‌ها هم آورده است: T227D با نام PRO Alu curve نسخهٔ منحنی‌بُرِ T127D است؛ جنس، طول ۱۰۰ میلی‌متری و فاصلهٔ دندانهٔ ۳ میلی‌متری هر دو یکی است و فرقشان در مسیر برش است. برای برش‌های منحنی و طرح‌دار، دستهٔ کمانی هم کنترل را راحت‌تر می‌کند؛ اره عمودبر بوش GST 150 BCE با موتور ۷۸۰ وات و دستهٔ کمانی برای برش منحنی در چوب جامد و تخته ساخته شده است.

جدول مقایسهٔ انواع تیغ اره عمود بر

عددهای جدول از صفحهٔ رسمی هر تیغه در سایت بوش آمده است. «ضخامت کار» بازهٔ توصیه‌شدهٔ بوش است، نه حداکثر ممکن.

کد تیغه	جنس / کاربرد	نوع برش	طول کل و فاصلهٔ دندانه	ضخامت کار
T101 BR	HCS، چوب نرم و مواد چوبی	مستقیم و تمیز، دندانهٔ معکوس	۱۰۰ میلی‌متر، ۲٫۵ میلی‌متر	۳ تا ۳۰ میلی‌متر
T344D	HCS، چوب نرم و مواد چوبی	مستقیم و سریع	۱۵۲ میلی‌متر، ۴ میلی‌متر	۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر
T118A	HSS، ورق فلزی بدون سوراخ	مستقیم	۹۲ میلی‌متر، ۱٫۱ تا ۱٫۵ میلی‌متر	۱ تا ۳ میلی‌متر
T127D	HSS، آلومینیوم	مستقیم	۱۰۰ میلی‌متر، ۳ میلی‌متر (۸ دندانه در اینچ)	۳ تا ۱۵ میلی‌متر
T227D	HSS، آلومینیوم	منحنی	۱۰۰ میلی‌متر، ۳ میلی‌متر (۸ دندانه در اینچ)	۳ تا ۱۵ میلی‌متر
T321AF	بای‌متال، لوله و پروفیل فلزی	مستقیم، لوله و پروفیل تا قطر ۶۵ میلی‌متر	۱۳۲ میلی‌متر، ۱٫۲ میلی‌متر (۲۱ دندانه در اینچ)	جدار ۱ تا ۳ میلی‌متر

کدام تیغ اره عمودبر را بخرم؟

• کابینت، صفحهٔ ملامینه و هر کاری که سطح رویی‌اش دیده می‌شود: T101 BR. دندانهٔ معکوس روی سطح رویی پارگی نمی‌گذارد؛ برای ضخامت تا ۳۰ میلی‌متر.
• الوار و تختهٔ ضخیم، وقتی سرعت مهم‌تر از لبه است: T344D با ۱۵۲ میلی‌متر طول و دندانهٔ درشت. لبهٔ کار را بعداً رنده یا سنباده می‌زنید.
• ورق فولادی نازک، کانال و قاب: T118A برای ورق ۱ تا ۳ میلی‌متر. روی ورق دور دستگاه را پایین بیاورید و مداری را ببندید.
• پروفیل و ورق آلومینیوم: T127D برای خط صاف و T227D برای قوس و طرح.
• لوله و قوطی فلزی: T321AF؛ بدنهٔ بای‌متال جلوی شکستن تیغهٔ بلند را می‌گیرد.
• اولین اره عمودبر و هنوز نمی‌دانید چه کاری بیشتر پیش می‌آید: ست ۱۸ عددی تیغه عمود بر بوش 2607011439. بوش این ست را دیگر تولید نمی‌کند و فهرست رسمی محتویاتش در دسترس نیست؛ پیش از سفارش ترکیب تیغه‌ها را از کارشناس فروشگاه بپرسید.

اگر هنوز خود دستگاه را انتخاب نکرده‌اید، مدل‌های بوش و ماکیتا در دستهٔ اره عمودبر کنار هم آمده‌اند و همهٔ کدهای بالا را در دستهٔ تیغ اره عمودبر پیدا می‌کنید. تیغه‌های اصل بوش را از روی کد سفارش چاپ‌شده روی جعبه بشناسید؛ نشانه‌های تشخیص کالای تقلبی را در مقالهٔ تشخیص ابزار بوش اصل از تقلبی نوشته‌ایم.

سوالات متداول

انواع تیغ اره عمود بر چه فرقی با هم دارند؟

در چهار چیز: دنباله (T یا U)، جنس (HCS برای چوب، HSS برای فلز، بای‌متال برای لوله و پروفیل)، طرح و فاصلهٔ دندانه که برش سریع یا تمیز را تعیین می‌کند، و طول که ضخامت قابل برش را محدود می‌کند.

تیغه اره چکشی همان تیغ اره عمودبر است؟

«اره چکشی» اسم بازاری اره عمودبر است، پس بله؛ تیغه‌هایی که اینجا معرفی کردیم همان‌هایی است که با این اسم هم خریده می‌شود. اما با تیغ اره افقی‌بر اشتباهش نگیرید؛ آن تیغه‌ها بلندتر و دنباله‌شان متفاوت است و در دستهٔ جداگانهٔ تیغ اره افقی بر آمده‌اند. تیغه‌های گرد اره دیسکی و فارسی‌بر هم در دستهٔ تیغه اره هستند.

T101B و T101 BR چه فرقی دارند؟

جهان‌بان T101B را عرضه نمی‌کند و مشخصاتش را اینجا نیاورده‌ایم. T101 BR بنا بر صفحهٔ رسمی بوش دندانهٔ معکوس دارد و سطح رویی را بدون پارگی می‌بُرد؛ همین آن را برای صفحه‌های روکش‌دار مناسب‌تر می‌کند. در عوض دندانهٔ معکوس دستگاه را از روی کار بالا می‌راند، پس کفی اره را محکم‌تر روی قطعه نگه دارید؛ و اگر سطح زیرین هم دیده می‌شود، آن را از نظر پریدگی لبه چک کنید.

با تیغ اره عمودبر چوب می‌شود فلز برید؟

نه. تیغه‌های چوب از HCS و با دندانهٔ درشت ساخته شده‌اند و بوش آن‌ها را فقط برای چوب نرم و مواد چوبی غیرساینده توصیه می‌کند. برای ورق فولادی T118A و برای آلومینیوم T127D یا T227D بگیرید.

تیغ اره عمودبر را از کجا بفهمم کند شده است؟

وقتی پیشروی کند می‌شود، لبهٔ چوب می‌سوزد یا تیغه بیش از حد داغ می‌شود. فشار بیشتر آوردن کار را درست نمی‌کند و فقط موتور را زیر بار می‌برد؛ تیغه را عوض کنید.

خلاصه: اول جنس کار را مشخص کنید، بعد بین برش سریع و تمیز انتخاب کنید و در آخر طول تیغه را با ضخامت قطعه بسنجید. کد تیغه وقتی همراه مشخصات رسمی خوانده شود، همهٔ این‌ها را پیش از خرید به شما می‌گوید.